Grupet e zanoreve
Grupet e zanoreve
Shkruhen me -ie-
1. Emrat ku ky grup zanoresh ndiqet nga bashkëtingëlloret : l,ll,r si dhe fjalët e formuara
diell,diellor,qiell,qiellor,Fier,fierak etj
* Fjalët e huaja :
kamarier , kuzhinier , dietë , karrocier , malarie , arie , arterie , mobilie etj
2. Foljet që marrin mbaresën -j menjëherë pas grupit -ie-
ziej , zien , ziejmë , zieni , ziejnë , zieja , ziekam , (kam) zier … përziej ; ndiej ….
*Por shkruhen me -je- :
zjeva , përzjeva , ndjeva ;
ndjenjë , i ndjeshëm , ndjeshmëri ,
parandjenjë , ndjesi;
të bjerë , të shpjerë , të shtjerë ;
bjermëni , bjerini , bjeruni ; shpjermëni.
3. Foljet ku grupi -ie- del në pozicion fundor , si në rastet :
bie, shpie, shtie (biem, bie, bien)
Shkruhen me -je- :
mjel, vjel, mbështjell, përcjell, nxjerr, djeg, pjek, rrjedh etj.
Shkruhen me -ia-/ -io-/ -iu- kur ky grup ndodhet zakonisht në trup të fjalës :
aviator , diagram , dialekt , elegjiak , gjenial ,
italian , material , specialist ; aviacion ,
bibliotekë , biografi , komision , violinë ;
stadium , akuarium etj .
*Por kur grupet e zanoreve -ia-/ -io-/ -iu- ndodhen në fillim të fjalës , ato shkruhen me j-:
jod , jon , jard , jurist , Jaltë , Jordani , Jupiter etj .
Fjalët që kanë grupet -aj- , -ej-, -oj-, shkruhen me -j- , kur këto grupe janë në trup të fjalës :
kombajnë , kombajner , Bajron , Kajro ;
volejboll , Cejlon , bojkotoj .
*Por shkruhen me -i kur grupet janë në fund të fjalës :
Havai , Broduei , Hanoi , Tolstoi etj
Shkruhen me -ua-:
a) emrat dhe mbiemrat :
ftua , grua , krua , thua , muaj , i huaj , i përmuajshëm etj .
b) foljet :
bluaj , duaj , quaj , shkruaj , shuaj , druaj etj .
Shkruhen me -ue- :
mësues , pastrues , veprues , i afrueshëm ,
i gëzueshëm , i papërtueshëm , i shoqërueshëm , i vazhdueshëm etj.
Kur takohen dy zanore të njëjta , ato shkruhen të dyja :
i paanshëm , i paafrueshëm , i paaftë ;
autoofiçinë , joobjektiv , joorigjinal ,
mikroorganizëm , kryeengjëll etj.
*Por kur bashkohet zanorja ë me një zanore tjetër , ë-ja bie :
bashkautor ( e jo bashkëautor),
gjysmerrisirë ( e jo gjysmëerrësirë),
kokulur (e jo kokëulur),
-Ndërsa kur fjala e parë është njërrokëshe , zanorja ë nuk bie ,
p.sh.: zëëmbël, i njëanshëm etj.
Prishtinë, konferencë shkencore për gjuhën shqipe
Prishtinë, 26 maj, NOA – Akademikë studiues dhe njerëz të letrave shqipe do të marrin pjesë nesër në një konferencë shkencore me temë Shqipja standarde dhe gjendja aktuale e përdorimit të saj.
Referues në Konferencë dhe pjesëmarrës në debat do të jenë albanologë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia, Mali i Zi dhe një numër albanologësh të huaj.
Referatin kryesor me titull Gjuha standarde mes dy frontesh do e mbajë akademiku Rexhep Qosja.
Takimi organizohet nga kolegji Iliria dhe Instituti për Kërkime dhe Shkencë i këtij kolegji. Aktiviteti do të nis në orën 11: 00 Hotel Grand në Prishtinë.
Në këtë konferencë do të marrin pjesë, krahas albanologëve nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia, Mali i Zi dhe albanologëve të huaj, edhe përfaqësues të institucioneve shkencore , arsimore dhe të qarqeve akademike shqiptare.
Kumtesa të tjera do të mbajnë dhe Prof. Dr. Emil Lafe. Prof. Dr. Shefkije Islamaj, Prof. Dr. Agim Vinca, Prof. Dr. Shezair Rrokaj, Prof. Isa. Bajqinca, Prof. D.r Dieter Nehring, Prof. Dr. Qemal Murati
Synimi i konferencës është shqyrtimi i problemet kryesore me të cilat ballafaqohet sot gjuha standarde dhe sfidat kryesore që dalin para saj.
m.xh/NOA
E folmja e arbëreshëve
Çdo dialekt ka edhe të folmen e tij. E folmja e arbëreshëve të Italisë, që është e dialektit toskë, ka një rëndësi të madhe, krahas njohjes së teksteve të vjetra të Buzukut, Matrëngës, Budit, Bardhit, Bogdanit etj., për njohjen dhe historinë e zhvillimit të gjuhës shqipe.
Mungesa e orientalizimeve, ruajtja e një forme shumë më burimore të shqipes, i dha dhe i jep edhe sot të folmes arbëreshe një rol nga më të rëndësishmit për njohjen sa më të mirë të historisë së zhvillimit të shqipës.
Më poshtë keni disa nga dallimet kryesore midis gegërishtes dhe toskërishtes, si në leksik, po ashtu edhe në fonetikë.
Gjuha shqipe në Malësi në rrezik të zhduket.
Rezultatet shqetësuese të një hulumtimi që flet për rreziqet që i kanosen shqipes në Malin e Zi.
Studimi socio-linguistik “Rrezikimi i gjuhës shqipe”, i autorit Haxhi Shabani, i cili trajton dygjuhësinë tek shqiptarët e Ulqinit, e jo dygjuhësinë në komunën e Ulqinit, me sa e kam të njohur, është i pari i këtij lloji në Mal të Zi, që padyshim zgjon interesimin e studiuesve të kësaj problematike, jo vetëm në Ulqin dhe mjediset tjera shqiptare në Mal të Zi, por në gjithë rrafshin shqiptar. Temë thelbësore e studimit është dygjuhësia në Ulqin me rrethinë, gjegjësisht rrezikimi i gjuhës shqipe nga shkaqe e rrethana të ndryshme, historike, shoqërore, sociologjike etj. Studimi ndahet në nëntë kapituj, të ndarë në nga disa pjesë, të ndërlidhura mes vetes me kujdes e mjeshtri, e të cilat përbëjnë një tërësi logjike, gjegjësisht një vepër të plotë dhe me mjaft interes. Libri fillon me një vështrim historik mbi shqiptarët në Malin e Zi gjatë shekujve, me theks të veçantë në shqiptarët e Ulqinit dhe fatin e tyre, pothuajse gjatë tërë historisë së tyre nën sundimin e të huajve. E tërë kjo ka ndikuar edhe në shpërnguljen e tyre gjatë të gjitha fazave të zhvillimit të vet, megjithëse herë me intensitet më të madh e herë më të vogël. Studimi vazhdon pastaj me dygjuhësinë si dukuri socio-linguistike; me aspekte të sociologjisë së gjuhës; pozitën e gjuhës shqipe në Mal të Zi; dygjuhësinë e folur e të shkruar; ndikimet ndërgjuhësore e kapituj të tjerë që trajtojnë çështje të ndryshme nga kjo fushë. Në kapitullin e katërt trajtohet pozita ligjore e gjuhës shqipe, e cila nuk është aspak e kënaqshme, posaçërisht nëse e krahasojmë atë me pozitën e gjuhëve të pakicave në Zvicër, Suedi, Itali dhe në vende tjera të Perëndimit. Në kushtetutën e deritashme të Malit të Zi nuk përmendet fare gjuha shqipe, si as në shumë dokumente tjera ligjore me përjashtim të Ligjit mbi të drejtat e pakicave dhe të ligjeve mbi arsimin në të gjitha nivelet.
Read more
Letërsia Shqiptare
Në kulturën e shqiptarëve ka lënë gjurmën e saj të thellë historia e tyre e brendshme dhe e jashtme.
Pjesë e trevave të lashta ilirike, udhë kryqëzimi e qytetërimeve dhe e interesave gjeopolitike gjatë dyndjeve barbare e më pas, provincë e perandorive të perëndimit dhe të Lindjes, të Romës e të Bizantit, pasi kishte bërë e çbërë gjatë shekujve, despotate e principata të pavarura, dhe pasi kishte formuar më së fundi shtetin e Skënderbeut, i cili u qëndroi për një çerek shekulli hordhive osmanve, duke u kthyer në mburojë të krishtërimit dhe të qytetërimit europian, Shqipëria e cfilitur nga luftërat, pas vdekjes së heroit të rezistencës së saj, Gjergj Kastriot-Skënderbeut (1468), kishte rënë në fund të shek.XV nën zgjedhën e Perandorisë së Sulltanëve.
Vendi ishte kthyer pas në një fazë zhvillimi ekonomiko-shoqëror historikisht të kapërcyer. Rrjedhat normale të kulturës shqiptare, që ecte në një hap me humanizmin evropian, u ndërprenë. Pasoja e parë e pushtimit ishte hemoragjia e elitës intelektuale në Perëndim.